تجربهای نو در آموزش مروجان کشاورزی کردستان
دوره تخصصی دانش بومی با رویکردی نوآورانه، تجربههای میدانی مروجان و کشاورزان را به محور اصلی آموزش و گفتوگوی تخصصی تبدیل کرد.
به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، در راستای ارتقای توانمندیهای تخصصی کارشناسان ترویج و تقویت رویکردهای نوین توسعه کشاورزی، دوره آموزشی «دانش بومی و نقش آن در توسعه پایدار کشاورزی» روز ۱۷ تیرماه ۱۴۰۵ به همت مهندس کرمی رئیس اداره آموزش کارکنان مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان و با حضور جمعی از کارشناسان ترویج و مروجان استان، بهصورت مجازی برگزار شد.
این دوره با رویکردی متفاوت از دورههای متعارف آموزشی طراحی و اجرا شد؛ رویکردی که در آن تجربه میدانی و دانش انباشته کارشناسان ترویج، شرط اصلی حضور در دوره بود. بر همین اساس، پیش از برگزاری دوره، فراخوانی تخصصی منتشر شد و از مروجان و کارشناسان ترویج خواسته شد با اتکا به شناخت عمیق خود از جوامع روستایی، نمونههایی از دانشها، فناوریها، مهارتها و تجارب بومی کشاورزان استان کردستان را شناسایی، مستندسازی و ارسال کنند. پس از ارزیابی مستندات دریافتی، ۴۰ نفر از کارشناسان و مروجان که آثار ارزشمندتری ارائه کرده بودند، به عنوان شرکتکنندگان دوره انتخاب شدند.
این شیوه انتخاب، آموزش را از قالب یک برنامه صرفاً انتقال دانش خارج کرد و آن را به بستری برای تولید، تبادل و بازآفرینی دانش تبدیل ساخت؛ رویکردی که در آن مروجان نه تنها مخاطب آموزش، بلکه تولیدکننده و انتقالدهنده دانش نیز محسوب میشوند.
تدریس این دوره را دکتر مدینه عثمانپور بر عهده داشت. وی در این برنامه آموزشی، مباحثی از جمله مبانی نظری و فلسفی دانش بومی، ویژگیها و مؤلفههای آن، سیر تحول جایگاه دانش بومی در نظریههای توسعه کشاورزی، نقش آن در امنیت غذایی، حفاظت از تنوع زیستی، سازگاری با تغییرات اقلیمی، رویکردهای تلفیق دانش بومی و دانش علمی، روشهای شناسایی، مستندسازی و اعتبارسنجی دانشهای بومی و همچنین نقش نظام ترویج کشاورزی در بهرهگیری از ظرفیتهای دانشی جوامع محلی را تشریح کرد.
یکی از بخشهای شاخص این دوره، اختصاص زمان به ارائه تجارب شرکتکنندگان بود؛ بهگونهای که مروجان و کارشناسان ترویج از طریق ارتباط صوتی، نمونههایی از دانشها و ابتکارات بومی شناساییشده در مناطق مختلف استان را برای سایر شرکتکنندگان تشریح کردند. این تجربیات که حاصل سالها تعامل نزدیک با کشاورزان و بهرهبرداران بود، ظرفیتهای ارزشمند دانش بومی در حوزههایی همچون مدیریت منابع آب، حفظ ارقام بومی، مدیریت آفات و بیماریها، دامداری سنتی، بهرهبرداری از مراتع و سایر شیوههای سازگار با شرایط اقلیمی منطقه را به تصویر کشید و زمینهای برای یادگیری متقابل و تبادل تجربه میان کارشناسان فراهم آورد.
برگزاری این دوره، گامی مؤثر در جهت نهادینهسازی رویکرد دانشمحور در نظام ترویج کشاورزی و بهرهگیری از ظرفیتهای بومی در فرآیند نوآوری و توسعه پایدار به شمار میرود؛ ظرفیتی که میتواند در کنار دانش علمی، راهکارهایی بومی، کمهزینه، سازگار با محیطزیست و متناسب با شرایط اقلیمی و اجتماعی مناطق مختلف استان ارائه کند.
انتظار میرود استمرار چنین برنامههایی، علاوه بر حفظ و مستندسازی میراث دانشی جوامع روستایی، زمینه را برای شکلگیری شبکهای پویا از تبادل دانش میان کشاورزان، مروجان، پژوهشگران و سایر کنشگران بخش کشاورزی فراهم سازد و نقش نظام ترویج را در توسعه کشاورزی پایدار بیش از پیش تقویت کند.
