پایان سفر علمی «پیشرانان گیاهان دارویی ایران» در کردستان؛ پیوند دانش بومی زنان روستایی، میراث فرهنگی و آموزش نوین در مسیر توسعه پایدار

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، چهارمین و آخرین روز سفر علمی گروه پیشرانان گیاهان دارویی ایران به استان کردستان با بازدید از روستای نوره از توابع شهرستان سنندج، جلوه‌ای متفاوت از ظرفیت‌های توسعه گیاهان دارویی را به نمایش گذاشت؛ ظرفیتی که این بار نه در آزمایشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، بلکه در بطن زندگی روستایی، دانش بومی و تجربه نسل‌های زنان این سرزمین تجلی یافته بود.

اعضای این گروه در جریان حضور در روستای نوره، از کارگاه‌های کوچک گلاب‌گیری و عرق‌گیری متعلق به صندوق خرد زنان روستایی بازدید کردند و از نزدیک با شیوه‌های سنتی فرآوری گیاهان دارویی، مدیریت تولید، بسته‌بندی و فعالیت‌های اقتصادی زنان روستا آشنا شدند.

این بازدید نشان داد که توسعه گیاهان دارویی تنها به تولید محصول محدود نمی‌شود، بلکه زمانی به توسعه‌ای پایدار تبدیل خواهد شد که سرمایه‌های اجتماعی، دانش بومی و مشارکت فعال زنان روستایی نیز در کانون برنامه‌ریزی قرار گیرد.

از منظر علمی، مطالعات توسعه روستایی و نظام‌های نوآوری کشاورزی تأکید دارند که بخش قابل توجهی از دانش مرتبط با شناسایی، برداشت، نگهداری، خشک‌کردن، فرآوری و مصرف گیاهان دارویی طی قرن‌ها از طریق دانش بومی زنان منتقل شده است. این دانش، سرمایه‌ای ارزشمند و مکمل پژوهش‌های دانشگاهی محسوب می‌شود و حفاظت، مستندسازی و بهره‌گیری از آن می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری کسب‌وکارهای محلی، توسعه صنایع کوچک و افزایش ارزش افزوده در مناطق روستایی باشد.

تجربه صندوق خرد زنان روستایی نوره نیز نمونه‌ای موفق از پیوند توانمندسازی اقتصادی زنان با حفظ دانش سنتی و توسعه فعالیت‌های ارزش‌آفرین در حوزه گیاهان دارویی است؛ الگویی که می‌تواند در بسیاری از روستاهای کشور مورد توجه قرار گیرد.

در ادامه این سفر، اعضای گروه پیشرانان گیاهان دارویی ایران با حضور در آرامگاه آیت‌الله شیخ محمد مردوخ کردستانی، دانشمند، مورخ و از چهره‌های ماندگار دینی و فرهنگی کردستان، ضمن ادای احترام به این شخصیت برجسته، بر اهمیت پیوند توسعه علمی با هویت فرهنگی و تاریخی جوامع محلی تأکید کردند.

چنین بازدیدهایی، فراتر از یک برنامه فرهنگی، در ادبیات ترویج و توسعه روستایی دارای کارکردی مهم است؛ زیرا توسعه پایدار زمانی معنا پیدا می‌کند که در کنار انتقال فناوری و دانش نوین، سرمایه‌های فرهنگی، هویت تاریخی و میراث اجتماعی جوامع محلی نیز مورد توجه قرار گیرد. احترام به شخصیت‌های علمی و فرهنگی هر منطقه، زمینه تقویت حس تعلق اجتماعی، اعتماد عمومی و مشارکت مردم در برنامه‌های توسعه را فراهم می‌کند.

سفر چهار روزه گروه پیشرانان گیاهان دارویی ایران به استان کردستان را می‌توان نمونه‌ای موفق از هم‌افزایی میان پژوهش، آموزش، اجرا و جامعه محلی دانست؛ سفری که طی آن ظرفیت‌های پژوهشی، مراکز تولیدی، صنایع فرآوری، بخش خصوصی، منابع طبیعی و توانمندی‌های زنان روستایی به‌صورت یک زنجیره منسجم مورد بازدید و ارزیابی قرار گرفت.

نکته قابل توجه این سفر، همزمانی بازدیدهای میدانی با برگزاری نشست‌ها و دوره‌های آموزشی مجازی در بستر شبکه آموزش کشاورزی کردستان (شاک) بود؛ رویکردی که امکان انتقال هم‌زمان تجربه‌های میدانی، یافته‌های علمی و دیدگاه‌های متخصصان را برای کارشناسان، مروجان و علاقه‌مندان در سراسر استان و کشور فراهم کرد.

این هم‌افزایی میان آموزش حضوری، بازدیدهای میدانی و آموزش‌های برخط، تجربه‌ای نو در ترویج کشاورزی و توسعه گیاهان دارویی به شمار می‌رود و نشان می‌دهد که آینده نظام‌های نوین ترویج، در ترکیب هوشمندانه دانش دانشگاهی، تجربه میدانی، فناوری‌های آموزشی و دانش بومی جوامع محلی رقم خواهد خورد.

سفر علمی «پیشرانان گیاهان دارویی ایران» در کردستان، اگرچه به پایان رسید، اما دستاوردهای آن می‌تواند آغازگر همکاری‌های علمی، پژوهشی و اجرایی تازه‌ای باشد که توسعه پایدار گیاهان دارویی را بر پایه ظرفیت‌های بومی، مشارکت مردمی و نوآوری علمی دنبال کند.