هنگوار در خدمت سلامت زنبورعسل؛ دستیابی به دانش فنی تولید عصاره گیاهی برای کنترل کنه واروآ

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، یکی از دستاوردهای شاخص حوزه تحقیقات علوم دامی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، دستیابی به دانش فنی تولید عصاره گیاهی «هنگوار» برای کنترل کنه واروآ در کلنی‌های زنبورعسل است؛ دستاوردی که با بهره‌گیری از ظرفیت گیاهان بومی و دارویی، مسیر توسعه راهکارهای گیاهی در مدیریت سلامت کلنی‌های زنبورعسل را دنبال می‌کند.

کنه واروآ (Varroa destructor) از مهم‌ترین انگل‌های خارجی زنبورعسل (Apis mellifera) به شمار می‌رود و آلودگی شدید به آن می‌تواند سلامت و بقای کلنی را تحت تأثیر قرار دهد. ازاین‌رو، کنترل این انگل یکی از موضوعات مهم در مدیریت بهداشت زنبورستان‌هاست و در سال‌های اخیر، استفاده از ترکیبات و فرآورده‌های گیاهی در کنار سایر روش‌های کنترل مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

در این راستا، تولید عصاره گیاهی هنگوار و دستیابی به دانش فنی آن برای استفاده در کنترل کنه واروآ را می‌توان گامی در جهت شناسایی و توسعه یک گزینه گیاهی برای مدیریت این انگل دانست. اهمیت این رویکرد از آن جهت است که گیاهان دارویی و معطر حاوی طیف متنوعی از ترکیبات زیست‌فعال هستند و برخی فرآورده‌های گیاهی می‌توانند دارای فعالیت کنه‌کشی باشند؛ البته میزان اثربخشی، ایمنی و شرایط مناسب کاربرد هر فرآورده باید به‌صورت اختصاصی و در شرایط استاندارد ارزیابی شود.

مطالعات انجام‌شده در ایران نیز ظرفیت برخی گونه‌های گیاهی را در این زمینه نشان داده‌اند. برای نمونه، در یک مطالعه، اثر عصاره Ferula pseudalliacea بر کنه واروآ در زنبورستانی در منطقه مریوان استان کردستان بررسی شد و نتایج، اثرگذاری این عصاره بر مرگ‌ومیر کنه‌ها را نشان داد. همچنین پژوهش‌های دیگری فعالیت برخی اسانس‌ها و گونه‌های جنس Ferula را علیه Varroa destructor بررسی کرده‌اند.

از سوی دیگر، پژوهش جدیدتری که در شرایط اقلیمی استان کردستان انجام شده، ظرفیت یک فرآورده گیاهی حاصل از Prangos ferulacea را برای کنترل کنه واروآ در کلنی‌های زنبورعسل ارزیابی کرده است. این مطالعات نشان‌دهنده ظرفیت علمی منطقه در بررسی منابع گیاهی بومی و توسعه گزینه‌های گیاهی برای مدیریت آفات زنبورعسل است.

دستیابی به دانش فنی تولید عصاره هنگوار از منظر تحقیقات کاربردی، فراتر از شناسایی یک اثر زیستی است؛ زیرا دانش فنی، حلقه اتصال میان شناخت علمی یک منبع طبیعی و امکان تبدیل آن به یک فرآورده قابل ارزیابی و توسعه است. در صورت تکمیل مراحل لازم شامل استانداردسازی، تعیین شرایط مصرف، ارزیابی اثربخشی و بررسی ایمنی برای زنبورعسل و محصولات زنبورداری، چنین یافته‌ای می‌تواند زمینه را برای توسعه یک راهکار گیاهی بومی در مدیریت واروآ فراهم کند.

این دستاورد همچنین نمونه‌ای از تبدیل ظرفیت‌های بومی و دانش پژوهشی به دانش فنی قابل بهره‌برداری در بخش کشاورزی است؛ رویکردی که می‌تواند با پیوند میان تحقیقات، زنبورداران، کارشناسان و مروجان، مسیر انتقال یافته‌های علمی از محیط پژوهش به زنبورستان و عرصه تولید را تقویت کند.

در مجموع، توسعه دانش فنی فرآورده‌های گیاهی برای سلامت زنبورعسل، در کنار سایر تحقیقات حوزه علوم دامی، بیانگر تلاش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان برای خلق دانش کاربردی و ارائه راهکارهای متناسب با مسائل واقعی تولید است؛ دانشی که می‌تواند در صورت طی مراحل تکمیلی و اخذ مجوزهای لازم، زمینه‌ساز توسعه فناوری‌های بومی در صنعت زنبورداری باشد.